Bir yapı projesinde mimar, statikçi, mekanik ve elektrik tasarımcısı ile müteahhidin aynı yazılımı kullanması neredeyse hiç görülmez. IFC, bu farklı araçların ürettiği modellerin birbirini anlayabilmesi için tanımlanmış ortak dildir.
Açık standart ne demek?
IFC (Industry Foundation Classes), buildingSMART International tarafından geliştirilen ve ISO 16739 olarak yayımlanan, üreticiden bağımsız bir veri şemasıdır. Şema yalnızca "duvar", "kolon", "kapı" gibi nesne tiplerini değil, bu nesneler arasındaki ilişkileri de tanımlar: bir duvarın hangi katta bulunduğunu, hangi malzeme katmanlarından oluştuğunu, hangi nitelik grubuna bağlı olduğunu.
Dosyanın kendisi çoğunlukla STEP fiziksel dosya biçiminde, yani düz metin olarak saklanır. Bir .ifc dosyasını bir metin düzenleyicide açıp içindeki satırları okuyabilirsiniz. IFCZIP ise aynı içeriğin sıkıştırılmış halidir. Bu sadelik, dosyanın on yıl sonra bile herhangi bir lisansa ihtiyaç duymadan okunabilir olmasını sağlar.
Kapalı, üreticiye özgü formatlar ise yalnızca kendi yazılımıyla ve çoğu zaman yalnızca belirli sürümleriyle açılabilir. Açık standart, projeye katılan tarafların veri alışverişini tek bir yazılım ailesine bağımlı olmaktan çıkarır.
IFC2x3 ile IFC4 arasındaki fark
IFC2x3, özellikle IFC2x3 TC1 revizyonu, sektörde en uzun süre kullanılan sürüm oldu ve hâlâ birçok kurumsal teslim şartnamesinde talep ediliyor. IFC4 (ISO 16739-1) şemayı birkaç önemli noktada genişletti:
- Geometri gösterimi. IFC4, üçgen ağ tabanlı
IfcTessellatedFaceSetgibi daha verimli gösterimler getirdi. Aynı geometri IFC2x3'te çoğu zaman yüzey sınırı (BRep) tanımlarıyla, çok daha fazla satır tutularak yazılıyordu. - Nitelik ve miktar tanımları. Standart property set ve quantity set tanımları genişletildi; birimler ve veri tipleri netleşti.
- Sınıflandırma ve doküman referansları.
IfcClassificationReferencekullanımı sadeleşti, malzeme ve katman tanımları yeniden düzenlendi. - Model View Definition ayrımı. IFC4'te Reference View ve Design Transfer View ayrımı, dosyanın hangi amaçla üretildiğini ve hangi verinin taşınmasının beklendiğini netleştirdi.
IFC4.3 ise yol, köprü, demiryolu ve liman gibi altyapı yapılarını kapsayacak biçimde genişletilmiş sürümdür. Pratik kural basit: karşı tarafın hangi sürümü okuyabildiğini dosyayı göndermeden önce sorun. IFC4 dosyasının IFC2x3 bekleyen eski bir araçta açılamaması, sahada en sık karşılaşılan teslim sorunlarından biridir.
Mekânsal hiyerarşi: her nesnenin bir adresi vardır
IFC'nin omurgası bir ağaç yapısıdır: IfcProject → IfcSite → IfcBuilding → IfcBuildingStorey ve gerektiğinde IfcSpace. Bu zincir IfcRelAggregates ilişkileriyle kurulur; tekil yapı elemanları ise IfcRelContainedInSpatialStructure ilişkisiyle bulundukları kata bağlanır.
Bu hiyerarşi görsel bir kolaylık değildir, veri bütünlüğünün temelidir. Kat bazlı metraj, kat bazlı ilerleme takibi ve 4D imalat sıralaması, elemanın doğru IfcBuildingStorey altında yer almasına bağlıdır. Katı tanımsız kalan elemanlar — dış kabuk parçaları, şaft elemanları, çatı ekipmanı — hemen her modelde görülür ve kaynak modeldeki referans düzlemi ile dışa aktarım ayarları düzeltilerek giderilmelidir.
GlobalId: elemanın kalıcı kimliği
IFC'deki her nesne 22 karakterlik bir GlobalId taşır; bu değer bir UUID'nin IFC'ye özgü kodlanmış halidir. Önemi şudur: model revize edilip yeniden dışa aktarıldığında aynı eleman aynı GlobalId ile geliyorsa, o elemana bağladığınız maliyet kaydı, iş kalemi, denetim notu veya saha fotoğrafı geçerliliğini korur. GlobalId değişirse bağlar kopar ve eşleştirmeyi baştan kurmanız gerekir.
Bu yüzden elemanları silip yeniden oluşturan çalışma alışkanlıklarından — örneğin bir duvarı taşımak yerine silip yenisini çizmekten — kaçınmak, yalnızca modelleme disiplini değil, veri sürekliliği meselesidir.
Property set'ler: modelin asıl değeri
Geometri modelin görünen kısmıdır; asıl değer nitelik verisindedir. IFC'de nitelikler IfcPropertySet içinde gruplanır ve IfcRelDefinesByProperties ilişkisiyle elemana bağlanır. Standart setler Pset_ ön ekiyle gelir; örneğin Pset_WallCommon içinde IsExternal, LoadBearing ve FireRating nitelikleri bulunur.
Miktarlar ayrı bir yapıda, Qto_ ön ekli quantity set'lerde tutulur; Qto_WallBaseQuantities içindeki NetSideArea veya GrossVolume gibi. Firmaya özgü setler de eklenebilir, ancak teslim şartnamesinde hangi setin ve hangi niteliğin zorunlu olduğu yazılı olmalıdır. Aksi halde her disiplin veriyi farklı isimlerle gönderir ve otomatik metraj ile uyum kontrolü çalışmaz.
openBIM ve teslim
Bir yapının inşaat süresi birkaç yıl, işletme süresi onlarca yıldır. Teslimde işverene verilen model, zamanla bir varlık kaydına dönüşür. Kapalı formatta teslim edilen bir model, ilgili yazılımın o sürümüne erişilemediğinde okunamaz hale gelebilir. Açık standart bu riski ortadan kaldırır:
- Model, lisanstan bağımsız olarak okunabilir ve doğrulanabilir.
- Ekipman verisi — marka, model, seri numarası, garanti süresi — property set'ler üzerinden taşınır; COBie gibi teslim şemaları da bu yapı üzerine kurulur.
- Farklı disiplin modelleri federe edilerek tek ortamda çakışma kontrolü yapılabilir.
- Şartname uyum kontrolleri makine tarafından çalıştırılabilir; kabul kriterleri yoruma bırakılmaz.
IFC'yi yalnızca bir "dışa aktarım formatı" olarak görmek, standardın sunduğu değerin çoğunu kaybettirir. Doğru yaklaşım, IFC'yi projenin ortak veri sözleşmesi kabul etmek: hangi sürüm, hangi Model View Definition, hangi property set'ler ve hangi sınıflandırma sistemi kullanılacağını sözleşme aşamasında yazıya dökmek. Bu kararlar alındıktan sonra metraj, 4D ve teslim süreçleri kendiliğinden çalışır hale gelir.